Czym jest ATEX?

Niebezpieczeństwo wybuchu jest zawsze obecne w większości rodzajów obiektów przemysłowych i produkcyjnych znajdujących się w przemyśle wydobywczym, rolniczym, spożywczym oraz chemicznym. Warunki atmosfery wybuchowej powodowane są przez: gazy, opary lub pył.

W Stanach Zjednoczonych obowiązuje DSEAR – The Dangerous Substances and Explosive Atmospheres Regulations. To przepisy prawne dotyczące niebezpiecznych substancji oraz atmosfery wybuchowej. Określają one atmosferę wybuchową jako „mieszaninę niebezpiecznych substancji takich jak: gazów, pary, pyłów i oparów z powietrzem, w której po powstaniu zapłonu następuje zjawisko utleniania się  łatwopalnej mieszaniny.

Nie wszystkie eksplozje są z reguły znacząco duże. Jednak większość z nich jest w stanie spowodować straty ekonomiczne. Wynika to z przestoju pracy zakładu, utraconych możliwości produkcyjnych w danym czasie oraz ze zniszczeń,bądź uszkodzeń sprzętu produkcyjnego.

Niestety, zdarzają się też wybuchy katastroficzne w skutkach, w których wyniku giną ludzie.

skull

Ustawowe wymagania dotyczące ATEX w Unii Europejskiej nakazują stosowanie ochrony przeciwwybuchowej w miejscach, w których istnieje możliwość wystąpienia atmosfery wybuchowej.

ATEX to skrót utworzony z ATmosphere EXplosive. Na ATEX składają się dwie dyrektywy legislacyjne Unii Europejskiej. Stworzono je, aby obejmowały kontrolą zjawiska związane z atmosferą wybuchową na terenie Unii Europejskiej. Są to:

*Dyrektywa 1999/92/EC lub ATEX 153 dotycząca właścicieli instalacji, która określa warunki pracy (zwana też potocznie dyrektywą socjalną).

*Dyrektywa 2014/34/EU lub ATEX 114 dotycząca producentów urządzeń i systemów ochronnych.

Dyrektywa 1999/92/EC – ATEX 153

Dyrektywa ta określana jest również jako ATEX 153 lub dyrektywa dotycząca miejsca pracy. Określa minimalne wymagania dla poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników narażonych na zagrożenie związane z atmosferą wybuchową.

Właściciel zakładu/pracodawca musi oszacować i ocenić potencjalne ryzyko związane z ATEX. Musi do tego wziąć pod uwagę możliwość i prawdopodobieństwo wystąpienia bądź utrzymywania się atmosfery wybuchowej w miejscu pracy.

Właściciel zakładu/pracodawca ma obowiązek rozważyć prawdopodobieństwo potencjalnych źródeł zapłonu. W tym też wyładowań elektrostatycznych, które mogą stać się w każdej chwili aktywne w zakładzie. Wszystkie obiekty znajdujące się na zakładzie, jak i stosowane substancje, procesy i ich możliwe interakcje, a także zakresy przewidywalnych konsekwencji powinny być wzięte pod uwagę.

znak ex

Zarówno strefy wybuchowe [z angielskiego ZONE] oraz oznakowania obszarów zagrożenia, w których atmosfera wybuchowa może się pojawić, muszą zostać oszacowane i oznaczone przez właściciela zakładu/pracodawcę lub osobę przez niego desygnowaną.

Do powyższych czynności wymaga się „dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem”. Przedstawia on wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka na zakładzie zgodnie z wymogami prawa. Personel posiadający specjalistyczną wiedzę w tej dziedzinie, musi przeprowadzić ocenę ryzyka wybuchu (która zawiera klasyfikację stref wybuchowych, stworzenie dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem, wsparcie dla wybranych instalacji oraz odpowiednich urządzeń).

Dyrektywa 2014/34/EU – ATEX 114

Dyrektywę ATEX 114 nazywaną też „Dyrektywą w sprawie urządzeń i maszyn” ustanowiono w taki sposób, aby zapewniać bezpieczeństwo. Chodzi przede wszystkim o dostawców sprzętu/urządzeń i systemów bezpieczeństwa, które są przeznaczone do potencjalnych sytuacji związanych z ryzykiem powstania atmosfery wybuchowej w zakładach z sektora chemicznego, petrochemicznego, wydobywczego oraz rolniczego itp. Sprzęty te wprowadzane na rynek Unii Europejskiej muszą być zgodne ze wspomnianą dyrektywą 214/34/EU

Sprzęt klasyfikuje się według kategorii oraz jest weryfikuje i certyfikuje się zgodnie z europejskimi normami technicznymi. Kolejno, po certyfikacji, sprzęt oznacza się symbolem „EX”, który informuje nas, że jest zgodny z normami technicznymi obowiązującymi na terenie Unii Europejskiej.

drzewko atex

Dyrektywy ATEX 153 oraz ATEX 114 są powiązane ze sobą. Wynika to z potrzeby zmniejszenia ryzyka w przypadku wystąpienia wybuchu w miejscu pracy.

Indeksu Ryzyka Wybuchu (REX) używa się do określenia szacunkowej wielkości ryzyka. Można go wyliczyć poprzez prawdopodobieństwo wystąpienia eksplozji (PEX) pomnożonego przez konsekwencje eksplozji/liczbę ludzi na obszarze dotkniętym wybuchem (EC):

REX = PEX x EC = PATEX x Pignition x EC

Prawdopodobieństwo eksplozji jest wynikiem prawdopodobieństwa wystąpienia atmosfery wybuchowej (PATEX) pomnożonego przez prawdopodobieństwo wystąpienia źródła zapłonu (Pignition).

Zmniejszanie indeksu ryzyka wybuchu

Właściciele zakładów/pracodawcy są zobligowani do podjęcia działań w celu zminimalizowania ryzyka wybuchu/eksplozji na zakładzie poprzez zmniejszenie indeksu ryzyka wybuchu. Można to osiągnąć przez zredukowanie (PEX ) oraz podjęcie pewnych działań.

*W pierwszej kolejności, identyfikacja niebezpiecznych miejsc/obszarów w zakładzie a następnie sklasyfikowanie ich na strefy wg. ATEX 153. Sklasyfikowana strefa daje możliwość na zidentyfikowanie niebezpieczeństwa danego obszaru, gdzie drobny pył jest skupiony w prawdopodobnym połączeniu z istnieniem źródłem zapłonu.

Można podjąć pewne działania, by zminimalizować (PATEX) i (Pignition). Przykładowo poprzez regularne czyszczenie (dobry poziom utrzymania czystości) obszarów lub nawet zmiany procesu produkcji

Strefy oraz oszacowane wyniki oceny ryzyka zapisuje się w dokumencie zabezpieczenia przed wybuchem (z ang. EPD).

*W następnej kolejności zdefiniowanie parametrów palności gazów/pyłów w połączeniu ze strefą, w której znajduje się obszar „wysokiego ryzyka”. Następnie ustalenia listy sprzętów/urządzeń, które wymagają ochrony lub nawet wymiany na danym obszarze.

strefy atex

Po zidentyfikowaniu i sklasyfikowaniu stref, sprzęt należy dobrać w oparciu o strefę wybuchowości charakterystykę środowiskową miejsca instalacji. Dodatkowo musi być zgodny z dyrektywą Unii Europejskiej EU 2014/34/EU.

W celu uzyskania większej ilości informacji, zapraszamy do zapoznania się z  oceną ryzyka wybuchu oraz koncepcjami zabezpieczeń ATEX.